İl ərzində qrip mövsümü payızdan baharın əvvəlinə qədər baş verir – bununla birlikdə burun axması, asqırmaq, öskürək, yorğunluq və qripin bütün tanış əlamətləri ilə gəlir. Qrip peyvəndi haqqında bu məqalədə məlumat verəcəyik.

Xəstəliyin şiddəti şəxslərə görə dəyişir, lakin COVID-19 pandemiyası, bu virusların hər ikisi növbəti aylarda artarkən özümüzü qorumaq üçün yeni bir aktuallıq verir.

Qriplə vuruşmaq hər zaman vacibdir, lakin bu il əhalini və xüsusilə həssas qrupları COVID-19 hələ də təhlükə altındaykən qripdən qorunmaq üçün daha vacibdir.

Soyuqdəymə ilə qrip arasındakı fərq nədir?

Soyuqdəymə və qrip ilk başlarda oxşar görünə bilər. Hər ikisi də tənəffüs xəstəlikləridir və oxşar simptomlara səbəb ola bilər. Ancaq fərqli viruslar bu iki şəraitə səbəb olur.

Simptomlar aralarındakı fərqi izah etməyə kömək edə bilər.

Həm soyuqdəymə, həm də qrip bir neçə ümumi simptomu bölüşür. Hər iki xəstəliyi olan insanlar çox vaxt yaşayırlar:

  • burun axması və ya burun tıxanması
  • asqırma
  • bədən ağrıları
  • ümumi yorğunluq

Bir qayda olaraq, qrip simptomları soyuqdəymə əlamətlərindən daha şiddətlidir.

İkisi arasındakı başqa bir fərq, nə qədər ciddi olduqlarıdır. Soyuqdəymə nadir hallarda digər sağlamlıq vəziyyətlərinə və ya problemlərə səbəb olur. Ancaq qrip aşağıdakılara səbəb ola bilər:

  • sinüzit
  • qulaq infeksiyaları
  • sətəlcəm
  • sepsis

Simptomlar şiddətlidirsə, ya soyuqdəymə, ya da qrip diaqnozunu təsdiqləmək üçün  həkim simptomların arxasında nə olduğunu müəyyənləşdirməyə kömək edəcək testlər aparacaq.

COVID-19 simptomları ilə üst-üstə düşdüyü üçün soyuq və qrip əlamətləri də diqqətlə müalicə olunmalıdır.

Həkim soyuqdəymə diaqnozu qoyarsa, simptomları yalnız virus gedənə qədər müalicə etməlisiniz. Bu müalicələrə aşağıdakılar daxildir:

  • reseptsiz satılan soyuqdəymə dərmanlardan istifadə edərək
  • bol dincəlmək

Qrip üçün virusun başlanğıcında qrip dərmanı qəbul etmək xəstəliyin şiddətini azaltmağa və xəstələnmə müddətini qısaltmağa kömək edə bilər. İstirahət və maye qəbulu qripi olan insanlar üçün də faydalıdır.

Soyuqdəymə kimi, qrip çox vaxt bədəndən keçmək üçün vaxta ehtiyac duyur.

Qrip və COVID-19 arasındakı fərq nədir?

COVID-19, qrip və allergiyanın simptomları bir-biri ilə üst-üstə düşür, lakin əksər hallarda fərqli olur. COVID-19-un əsas simptomları bunlardır:

  • yorğunluq
  • hərarət
  • öskürək
  • nəfəs darlığı
  • asqırmaq tipik deyil.

Qrip simptomları hərarət və bədən ağrıları da daxil olmaqla COVID-19-a bənzəyir. Ancaq qripdə bir simptom kimi nəfəs darlığını tapa bilməzsiniz.

Allergiya simptomları çox vaxt daha xroniki olur və bunlara asqırma, öskürək və xırıltı daxildir.

Qripin əlamətləri hansılardır?

Qripin ümumi simptomlarından bəziləri:

  • Hərarət

Qrip demək olar ki, həmişə bədən istiliyində bir artıma səbəb olur. Bu həm də hərarət adlanır.

Qriplə əlaqəli hərarətin əksəriyyəti aşağı dərəcədən 100 ° F (37.8 ° C) ilə 104 ° F (40 ° C) arasında dəyişir.

Narahatedici olsa da, kiçik uşaqlarda böyüklərdən daha yüksək atəşin olması nadir deyil.  Yüksək temperaturda olduqda “qızdırma” hiss edə bilərsiniz. Əlamətlərə bədəninin yüksək temperaturuna baxmayaraq üşütmə, tərləmə və ya soyuqluq daxildir. Əksər hərarət 1 həftədən az müddətə, çox vaxt 3-4 günə qədər davam edir.

  • Öskürək

Quru, davamlı öskürəyə qripdə tez-tez rast gəlinir. Öskürək pisləşə bilər, narahat edici və ağrılı ola bilər.

Bu müddətdə bəzən nəfəs darlığı və ya sinədə narahatlıq ola bilər. Qriplə əlaqəli bir çox öskürək təxminən 2 həftə davam edə bilər.

  • Əzələ ağrısı

Qriplə əlaqəli əzələ ağrıları ən çox boyun, bel, qol və ayaqlarda olur. Əsas vəzifələri yerinə yetirməyə çalışarkən belə hərəkət etməyi çətinləşdirən çox vaxt ağır ola bilərlər.

  • Baş ağrısı

Qripin ilk simptomu şiddətli bir baş ağrısı ola bilər. Bəzən işıq və səs həssaslığı da daxil olmaqla simptomlar baş ağrısıyla yanaşı gəlir.

  • Yorğunluq

Yorğun hiss etmək qripin o qədər də yayqın olmayan bir əlamətidir. Uzun müddət özünü pis hiss etmək bir çox şərtlərə işarə ola bilər. Bu yorğunluq və halsızlıq hissləri sürətli bir şəkildə ortaya çıxa bilər və aradan qaldırılması çətin ola bilər.

Qrip hər il bir çox xəstəliyə yol açan ciddi bir virusdur. Qripdən ağır bir şəkildə xəstələnmək üçün gənc olmalı və ya güclü bir immunitet sisteminə sahib olmağınız lazım deyil. Sağlam insanlar qripdən xəstələnə və dostlarına və ailəsinə yaya bilər.

Bəzi hallarda qrip hətta ölümcül ola bilər. Qriplə əlaqəli ölümlər ən çox 65 yaş və yuxarı yaşda olan insanlarda görülür, lakin uşaqlarda və gənclərdə görülə bilər.

Qripdən qorunmağın və yayılmanın qarşısını almağın ən yaxşı və ən təsirli yolu qrip peyvəndi olmaqdır.

Qrip peyvəndi aşağıdakı formalarda mövcuddur:

  • Inyeksiya edilə bilən məhlul
  • yüksək dozalı inyeksiya edilə bilən məhlul  (65 yaşdan yuxarı olanlar üçün)
  • intradermal vuruş
  • burun spreyi

Qripə qarşı peyvənd nə qədər çox olarsa, qrip o qədər az yayıla bilər. Peyvənd olmaq , qripə yoluxsanız, xəstəliyin şiddətini azaltmağa kömək edə bilər.

Qripə qarşı peyvənd necə işləyir?

Peyvənd etmək üçün elm adamları, araşdırmaların gələn qrip mövsümündə ən çox yayılacağını düşündüyü qrip virusunun növlərini seçirlər. Bu ştammlarla milyonlarla peyvənd istehsal olunur və paylanır.

Peyvənd vurulduqdan sonra bədən virusun bu növlərinə qarşı antikor istehsal etməyə başlayır. Bu antikorlar virusa qarşı qorunma təmin edir.

Daha sonra qrip virusu ilə təmasda olsanız, virusa yoluxmaqdan qaça bilərsiniz.

Virusun fərqli bir növü ilə təmasda olsanız xəstələnə bilərsiniz. Ancaq qrip peyvəndi olunduğunuz üçün simptomlar daha az şiddətli olacaq.

Kimlər qrip peyvəndini vurdurmalıdır?

Həkimlər 6 aydan yuxarı hər kəsə qrip peyvəndi verilməsini tövsiyə edirlər. Bu, xüsusilə yüksək risk kateqoriyasındakı insanlar üçün doğrudur.

  • hamilə qadınlar
  • 5 yaşdan kiçik uşaqlar
  • aspirin müalicəsi alan 18 yaşdan kiçik şəxslər
  • 65 yaşdan yuxarı insanlar
  • bədən kütlə indeksi 40 və ya daha yüksək olan insanlar
  • qocalar evində və ya xroniki baxım müəssisəsində işləyən və ya yaşayan hər kəs
  • xroniki tibbi vəziyyəti olan hər kəs

Peyvənddən sonra qripə qarşı antikorların inkişafı təxminən 2 həftə çəkir.

Qrip peyvəndi yan təsirləri

Qrip peyvəndlərində ölü qrip virusu var. Bu növlər xəstəliyə səbəb olacaq qədər güclü deyil. Qrip peyvəndinin bəzi yan təsirləri ola bilər. Bu yan təsirlər çox vaxt mülayimdir və yalnız qısa müddət davam edir. Bir peyvəndin yan təsirləri, daha sonra qripin inkişafının mümkün simptomlarını üstələyir.

Qrip peyvəndinin ən çox görülən yan təsirləri bunlardır:

  • inyeksiya edilmiş yerin ətrafında ağrı
  • inyeksiya olunduqdan dərhal sonrakı günlərdə aşağı dərəcəli qızdırma
  • yüngül ağrılar və bərklik

Baş verən hər hansı bir yan təsir əksər vaxt bir-iki gün davam edir. Bir çox insan heç bir yan təsirlə qarşılaşmır.

Nadir hallarda, bəzi insanlar peyvəndə qarşı ciddi bir allergik reaksiya göstərə bilər. Əvvəllər hər hansı bir peyvənd və ya dərmana qarşı allergik reaksiya yaşamısınızsa, həkimlə danışın.

Qrip nə qədər davam edir?

Əksər insanlar qripdən təxminən bir həftə ərzində yaxşılaşırlar. Ancaq hər zamanki hala qayıtmaq üçün bir neçə gün daha çox vaxt tələb oluna bilər.

Qrip varsa, simptomlarınız görünməzdən bir gün əvvəl və 5-7 gün sonra başqa bir şəxsə keçə bilər.

COVID-19 pandemiyası zamanı hər hansı bir soyuqdəymə və ya qrip əlaməti varsa, testdən keçərkən özünüzü təcrid etməli və aşağıdakı kimi yaxşı gigiyena tətbiq etməyə davam etməlisiniz.

  • əlləri yumaq
  • ən çox toxunulan yerləri dezinfeksiya etmək
  • maska taxmaq
  • başqaları ilə təmasdan qaçınmaq

Qrip üçün müalicə variantları

Əksər qrip halları kifayət qədər yüngüldür ki, özünüzü evdə reseptli dərmanlar olmadan müalicə edə bilərsiniz.

İlk dəfə qrip əlamətlərini gördükdə evdə qalmağınız və digər insanlarla təmasdan çəkinməyiniz vacibdir.

Siz həmçinin bunları etməlisiniz:

  • Çox miqdarda maye içmək. Buraya su, şorba və az şəkərli ətirli içkilər daxildir.
  • Baş ağrısı və qızdırma kimi simptomları dərmanlarla müalicə edin.
  • Virusu digər səthlərə və ya evinizdəki digər insanlara yaymamaq üçün əllərinizi yuyun.
  • Öskürək və asqırma zamanı salfetkadan istifadə edin. Istifadədən sonra atın.
  • İctimai yerlərdə olduqda maska taxın.
  • Simptomlar pisləşirsə, həkimlə əlaqə saxlayın. Bir antiviral dərman təyin edə bilərlər. Bu dərmanı nə qədər tez qəbul etsəniz, o qədər təsirli olur. Simptomlar başladığı andan etibarən 48 saat ərzində müalicəyə başlamalısınız.

Qriplə əlaqəli komplikasiyalar riski yüksəkdirsə, simptomlar görünən kimi həkiminizlə əlaqə saxlayın.

Yüksək risk qruplarına aşağıdakılar daxildir:

  • immuniteti zəif olan insanlar
  • hamilə olan qadınlar
  • ən az 65 yaşı olan insanlar
  • 5 yaşdan kiçik uşaqlar (xüsusilə 2 yaşdan kiçiklər)
  • xroniki baxım müəssisələrində və ya qocalar evlərində yaşayan insanlar
  • ürək və ya ağciyər xəstəliyi kimi xroniki xəstəlikləri olan insanlar

Qrip mövsümü nə vaxt olur?

ABŞ-da əsas qrip mövsümü oktyabrdan mart aylarına qədər uzanır. Dekabr-fevral ayları arasında qrip hadisələri pik həddə çatır. Ancaq ilin istənilən vaxtında qripə yoluxa bilərsiniz.

Qrip simptomlarının müalicəsi

Qrip əlamətləri üçün müalicə üsulları mövcuddur və bir çoxu böyük bir rahatlama təmin edir.

Qripiniz varsa bu müalicələri nəzərə alın:

  • Ağrı kəsiciləri. Asetaminofen və ibuprofen kimi analgeziklər simptomları azaltmağa kömək etmək üçün çox vaxt tövsiyə olunur. Bunlara əzələ ağrıları, baş ağrısı və temperatur daxildir.
  • Dekonjestanlar. Bu tip dərmanlar burun tıxanması və sinuslardakı və qulaqlardakı təzyiqi azaltmağa kömək edə bilər.
  • Bəlğəmgətirici dərmanlar. Bu tip dərmanlar, başınızın tıxanmasını hiss edən və öskürəyə səbəb olan qalın sinus sekresiyalarının boşaldılmasına kömək edir.
  • Öskürək əleyhinə maddələr. Öskürək ümumi bir qrip əlamətidir və bəzi dərmanlar onu aradan qaldırmağa kömək edə bilər. Dərman qəbul etmək istəmirsinizsə, boğaz ağrısını və öskürəyi azaltmaq üçün bal və limon istifadə edin.

Yetkinlərdə qrip simptomları

Qriplə əlaqəli hərarət yetkinlərdə rast gəlinir və ağır ola bilər. Bir çox yetkin insan üçün qəfil yüksək hərarət qripin ən erkən əlamətidir. Bu da COVID-19 əlaməti ola bilər.

Yetkin insanlarda nadir hallarda ciddi bir infeksiya olmadığı təqdirdə hərarət qalxır. Qrip virusu, 100 ° F (37.8 ° C) -dən yüksək olan kəskin bir yüksək istiliyə səbəb olur.

Soyuqdəymə kimi digər viral infeksiyalar aşağı dərəcəli qızdırmaya səbəb ola bilər.

Bunun xaricində uşaqlar və böyüklər eyni simptomların çoxunu bölüşürlər. Bəzi insanlar başqa birinə nisbətən bir və ya bir neçə simptomla qarşılaşa bilərlər. Hər insanda fərqli olur.

Qrip üçün inkubasiya dövrü nə qədərdir?

Qrip üçün tipik inkubasiya müddəti 1 ilə 4 gündür. İnkubasiya, virusun bədəndə olduğu və inkişaf etdiyi dövrü ifadə edir. Bu müddət ərzində heç bir virus əlaməti göstərə bilməzsiniz. Bu o demək deyil ki, onu başqasına ötürə bilməyəcəksiniz. Bir çox insan simptomlar ortaya çıxmazdan bir gün əvvəl başqalarına virusu yoluxdura bilər.

Asqırdıqda, öskürəndə və ya danışarkən əmələ gələn milyonlarla kiçik damlacıq qrip virusunu yayır. Bu damcılar bədənə burun, ağız və ya gözlərdən daxil olur.

Qrip yoluxucudur?

Qripiniz varsa, yoluxucusunuz – yəni qripi başqalarına ötürə bilərsiniz.

Bir çox insan simptomlar göstərmədən bir gün əvvəl virusu yaya bilər. Başqa sözlə, xəstə olduğunuzu anlamamışdan əvvəl virusu ötürə bilərsiniz. Hələ də simptomlarınız göründükdən 5-7 gün sonra virusu yaymış ola bilərsiniz. İmmunitet sistemi zəif olan insanlarda virus əlamətləri daha uzun davam edə bilər.

Qrip və ya hər hansı bir qrip əlaməti varsa, evdə qalın. Virusun digər insanlara yayılmasının qarşısını almaq üçün özünüzü təcrid edin.

Təbii yolla qrip müalicəsi varmı?

Müalicə edilmədikdə tipik bir qrip hadisəsi təxminən 1 həftə ərzində aradan qalxır. Bu müddət ərzində simptomların idarə edilməsini asanlaşdırmaq üçün bir neçə müalicə variantı var.

Antiviral reseptlə təyin olunan dərmanlar infeksiyanın şiddətini azalda bilər. Müddətini də qısalda bilərlər.

Bəzi təbii qrip müalicələri simptomları azaltmaq üçün faydalı ola bilər. Məsələn, boğaz ağrısı və ya öskürək üçün bəzi seçimlərə aşağıdakılar daxildir:

  • bal
  • isti çay
  • isti şorba

Əlbəttə, istirahət həm də qripdən və ya başqa bir növ virusdan qurtulmanın vacib bir hissəsidir. Bədən yaxşılaşmaq üçün çox mübarizə aparır. İmmunitet sistemi virusa qarşı mübarizə aparması üçün dincəlmək və daha çox yatmaq lazımdır.

Qripə səbəb olan nədir?

Qrip müxtəlif yollarla yayılan bir virusdur. Əvvəlcə, qrip və asqan, öskürən və ya danışan bir insandan virusa yoluxa bilərsiniz.

Virus cansız cisimlərdə 2 – 8 saat arasında yaşaya bilər. Virusu olan biri qapı qolu və ya klaviatura kimi ümumi bir səthə toxunsa və siz də eyni səthə toxunsanız, virusa yoluxa bilərsiniz.

Virus əldə olduqda, ağıza, gözlərə və ya buruna toxunsanız bədəninizə daxil ola bilər. Qripə qarşı peyvənd vurdura bilərsiniz. İllik qrip peyvəndi bədənin virusa məruz qalmağa hazırlaşmasına kömək edir. Ancaq qrip virusları dəyişir. Bu səbəbdən hər il və xüsusən COVID-19 hələ aktiv olduğu müddətdə qrip vurulmasına ehtiyac var.

Qrip peyvəndi immunitet sistemini aktivləşdirərək qripin müəyyən növlərinə qarşı antikorlar yaratmağa kömək edir. Antikorlar infeksiyaların qarşısını alır.

Virusun digər növləri ilə təmasda olsanız, qrip peyvəndindən sonra qripə yoluxmaq mümkündür. O zaman da, ehtimal ki, əlamətləriniz peyvən olunmazdan əvvəlki halınıza nisbətən daha az şiddətli olacaqdır.

Bunun səbəbi, müxtəlif qrip qruplarının ümumi ünsürləri (çarpaz qoruma adlanır) paylaşmasıdır, yəni qrip peyvəndi onlara qarşı da təsir edə bilər.

Uşaqlar üçün qrip peyvəndi haqqında nəyi bilməliyik?

Hər il yüz minlərlə uşaq qripdən xəstələnir. Bu xəstəliklərdən bəziləri ağırdır və xəstəxanaya yerləşdirilməsini tələb edir. Bəziləri hətta ölümlə nəticələnir.

Qrip olan uşaqlar qripdən xəstələnən böyüklərdən daha çox risk altındadır. Məsələn, 5 yaşdan kiçik uşaqların qripə görə tibbi müalicəyə ehtiyacları daha çoxdur.

Qripdən yaranan ağırlaşmalar ən çox 2 yaşa qədər uşaqlarda olur. Əgər uşağınız astma və ya diabet kimi xroniki bir tibbi vəziyyətə sahibdirsə, qrip daha pis ola bilər.

Uşaq qripə məruz qalıbsa və ya qrip əlamətləri göstərirsə dərhal həkimə müraciət edin.  Uşaqları qripdən qorumağın ən yaxşı yolu qrip peyvəndidir. Uşaqları hər il peyvənd edin.

Həkimlər 6 aylıq uşaqlara qrip peyvəndlərini tövsiyə edirlər. 6 aydan 8 yaşadək olan bəzi uşaqlar virusdan qorunmaq üçün iki doza ehtiyac duya bilərlər. Uşaq ilk dəfə bir peyvənd olursa, ehtimal ki, iki doza ehtiyac duyacaq.

6 aya qədər uşaqlar üçün qrip peyvəndi çox tezdir. Onları qorumaq üçün ətrafdakı insanların peyvənd olmasına əmin olun. Buraya ailə üzvləri və uşaqla əlaqəli olanlar daxildir.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir